Tìm hiểu, giới thiệu văn miếu Xuân La ở Kiến Thụy.

Ảnh văn miếu Xuân La.

          Văn miếu Xuân La tọa lạc ở phía Tây – Nam núi Đối, thuộc thôn Xuân La, xã Thanh Sơn, huyện Kiến Thụy. Văn miếu thờ đức Khổng Tử và các vị đỗ Tiến sĩ nho học của huyện Nghi Dương xưa (Kiến Thụy nay) trong thời phong kiến. Văn miếu Xuân La được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố tháng 8 năm 2010.
          Ông Ngô Quang Khoát, nguyên cán bộ Phòng Văn hóa- thông tin huyện Kiến Thụy đã nghỉ hưu, hiện làm trong Ban quản lý văn Miếu Xuân La, người có công đầu  sưu tầm tài liệu về văn miếu Xuân La cho biết: “Trong bia ký trùng thuật Văn miếu huyện Nghi Dương có ghi, thời hậu Lê, có lần nhà vua vi hành về vùng Nghi Dương của phủ Kinh Môn, thấy sông núi hữu tình nên dừng lại nghỉ chân. Sau khi tuần xét thấy trên đỉnh núi Đối có 5 khối đá, dáng hình như thánh tọa, vua cho rằng, đây là vùng đất địa linh nên sức cho phủ Kinh Môn xây văn miếu, tạc tượng Khổng Tử và các đệ tử của ông để tôn thờ.
          Văn miếu Xuân La được xây dựng từ thế kỷ thứ 15, cách đây đã hơn 500 năm. Vào thế kỷ 16, nhà Mạc lấy Nghi Dương làm kinh đô thứ 2 (gọi là Dương Kinh), Văn miếu Xuân La được coi là một trường thi lớn của Dương Kinh – kinh đô ven biển. Hiện còn một số địa danh quanh văn miếu như Tràng trong, Tràng ngoài, cửa vua, Cửa phủ, quán đá…cho thấy thời kỳ đó văn miếu này là một trường thi lớn.
          Từ khi có văn miếu Xuân La, việc học tập ở đất Dương Kinh phát triển mạnh. Người khai khoa đình nguyên của huyện là tiến sĩ Nguyễn Nhân Khiêm (1469), sau đó, chỉ trong vòng 120 năm (1469-1592), huyện Nghi Dương có 12 người đỗ tiến sĩ, trong khi cả Hải Phòng, trong 600 năm mới có 102 vị tiến sĩ. Làng Lê Xá (thuộc xã Tú Sơn-Kiến Thụy) được vinh danh là làng khoa bảng của Hải Phòng với 7 tiến sĩ. Trong đó, có Hoàng giáp (Tiến sĩ) Bùi Phổ là thành viên hội Tao đàn của vua Lê Thánh Tông, là một trong 28 ngôi sao sáng trong làng nho sĩ nước Việt thời bấy giờ”…(nhân vật này đã được tôi giới thiệu trên website ở mục “Nhân vật lịch sử – Danh nhân Hải Phòng”).
          Ông Vũ Duy Thất, trưởng ban quản lý khu di tích văn miếu Xuân La cho biết: Văn miếu xưa có quy mô rộng lớn, đẹp và khang trang, sầm uất nhất vùng duyên hải. Toà điện Thánh cột xà bằng đá, tượng thánh Khổng Tử và tứ vị phối thờ (Nhan Tử, Mạnh Tử, Tăng Tử và Tử Tư) được tạc bằng đá xanh cao to như người thật. Toà tiền tế 5 gian làm bằng hỗ lim, chạm khắc cầu kỳ. Bên tả là nhà hội tư văn (các vị trong ban khánh tiết và người có công hiến đất, đóng góp tiền của xây dựng văn miếu), bên hữu là nhà bia tiến sỹ. Mỗi vị tiến sỹ được thờ phụng trong miếu được tạc một bài vị ghi niên hiệu khoa thi, cấp bậc đỗ đạt và chức tước vua ban, cùng tính danh và quê quán được đặt trên lưng rùa. Trước cửa Văn miếu có hồ nước hình bán nguyệt, xung quanh Văn miếu trồng nhiều cây lưu niên cổ thụ.
          Văn miếu đã qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa. Lần trùng tu, sửa chữa lớn nhất vào năm Gia Long thứ 7 (1808). Khi đó đã dựng cây “Thạch trụ” bằng đá xanh ghi lại ngày tháng Hội Tư văn ba tổng nam sông Đa Độ lên Văn miếu Thăng Long chép danh sách 14 vị tiến sỹ Nho học của huyện Nghi Dương về khắc vào bia Văn Miếu trùng thuật bia ký đặt tại Văn Miếu xuân La để phúng tế.
          Lần trùng tu vào năm Minh Mạng Nguyên niên năm (1820), dựng thêm bia
          “Hà nam tam tổng văn hội bi ký (Hội Tư văn ba tổng nam sông) có ghi danh sách các hương chủ cung tiến tiền và ruộng làm hương hoả cho Văn miếu.
          Năm 1947, toàn quốc kháng chiến, thực hiện chủ trương tiêu thổ kháng chiến làng đã dỡ bỏ toà tiền tế, chặt hạ các cây to, chỉ để lại điện thánh. Năm 1951 Thực dân Pháp đã bắn pháo vào Văn miếu làm sập miếu, nhưng 05 pho tượng và 02 bia lớn vẫn đứng uy nghiêm. Năm 1955 Cải cách ruộng đất, chính quyền thu ruộng thánh chia cho dân nghèo, đập phá các tượng đá …
          Năm 1997, khi một người dân trong làng đào ao tìm thấy được cây thạch trụ bằng đá xanh có bốn mặt rộng 25 cm, cao 1,2 mét, ghi chữ Nho. Được biết đây chính là khối đá của lần trùng tu văn miếu vào năm 1820, thời vua Minh Mạng với nội dung ghi chép trong đó như đã nói ở trên. Đây chính là di vật quý còn lưu giữ lại trong miếu cho đến giờ. Riêng 02 bia: “Văn miếu trùng thuật” và bia: “Hà nam tam tổng” đang được trưng bày tại Bảo tàng thành phố Hải Phòng.
          Thấy giá trị văn hóa – lịch sử của những vật đào được, dân làng bàn nhau góp công, góp của dựng lại văn miếu, đưa những di vật đào được về thờ. Ban đầu, quy mô của văn miếu còn khiêm tốn, chỉ có một miếu nhỏ để hương khói thờ thánh hiền, một quán tư văn để dân làng và học sinh đến dâng hương, tìm hiểu lịch sử văn miếu.
          Năm 2000, UBND xã Thanh Sơn  quyết định quy hoạch 1800 m2 đất có nền văn miếu cũ để làm lại văn miếu, đồng thời giao chi hội người cao tuổi thôn Xuân La vận động xây dựng lại văn miếu. Nhiều hộ dân tự nguyện hiến đất vườn, đất thổ cư cho việc xây dựng văn miếu. Sau 2 năm tích cực vận động, đến năm 2002, làng Xuân La xây dựng được 5 gian nhà chính của văn miếu, cung thánh cùng đồ thờ tự, hoành phi, câu đối với tổng kinh phí từ xã hội hóa lên tới gần 600 triệu đồng”. Năm 2017 chính quyền và nhân dân địa phương khởi công trùng tu, sửa chữa Văn miếu. Hiện văn miếu Xuân La được xây dựng lại trên nền đất cũ rộng 1800m2 gồm 01 cung thánh với 2 tầng mái đao, lợp ngói vẩy cá; toà văn thánh 3 gian thờ Khổng Tử ở chính giữa, 2 bên tả và hữu thờ bia ghi văn thánh kiến trúc theo kiểu thuận chồng, mái ngoài bít nóc đao cong, lợp ngói vẩy.
          Trước năm 1997, trong làng rất ít con em đỗ vào các trường đại học, cao đẳng: chẳng hiểu có phải vì lời nguyền của Ngô Thái Cẩn – chàng trai nghèo đỗ đệ nhị Tiến sỹ xuất thân (Hoàng giáp) khoa thi Canh Tuất năm 1550 đời vua Mạc Phúc Nguyên theo giai thoại hay không). Sau năm 1997, từ khi dân làng dựng lại Văn miếu thì những năm gần đây, trung bình mỗi năm làng có 5-6 học sinh đỗ đại học. Đặc biệt, năm 1915 làng Xuân La có cháu Ngô Khương Duy (học sinh trường TH năng khiếu Trần Phú ) đoạt huy chương vàng kỳ thi Toán Quốc tế.
          Cần biết thêm, trong 14 vị Tiến sỹ được ghi danh tại Văn miếu Xuân La có 2 vị là người của thôn Xuân La.
          Hiện nay, phong trào học tập ở làng Xuân La có sự chuyển biến lớn. Các dòng họ ở Xuân La đều xây dựng quỹ khuyến học- khuyến tài, duy trì phong trào tuyên dương học sinh giỏi. Xuân La đang dần trở thành vùng đất hiếu học, tiếp nối truyền thống khoa cử của quê hương khi xưa”.
          Từ nhiều năm nay, ngoài lễ thánh và tưởng nhớ các bậc hiền tài được ghi danh trong Văn miếu, vào ngày 18 tháng Giêng, văn miếu Xuân La là nơi tổ chức lễ tuyên dương học sinh giỏi của huyện, xã và các dòng họ trong làng. Đây còn là nơi câu lạc bộ thơ Dương Kinh tổ chức ngày thơ Việt Nam hằng năm. Nhiều cuộc giao lưu văn hóa với các nhà thơ, nhà văn, nhà thư pháp có tiếng trong nước đã được tổ chức, thu hút học sinh từ nhiều địa phương tham gia.
          Có thể nói, văn miếu Xuân La tiêu biểu cho một di tích lịch sử-văn hóa tôn vinh hiền tài – nguyên khí của quốc gia nói chung và địa phương nói riêng ở Hải Phòng.

Thi Văn sưu tầm, giới thiệu.

Bài viết khác

Tác giả: Hải Phòng Học

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *