Nhà văn Trần Tiêu (1900 – 1954)

         Nhà văn Khái Hưng – anh ruột Trần Tiêu.

          Trần Tiêu là một nhà văn Việt Nam khá nổi tiếng. Ông là em ruột của nhà văn Khái Hưng và là “cộng tác viên thân tín” của nhóm Tự Lực văn đoàn (chứ không thể coi ông thuộc nhóm này vì ông chưa bao giờ được kết nạp).
          Ông còn là cha của giáo sư, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Bảng và ông nội của diễn viên, đạo diễn Trần Lực.
          Trần Tiêu sinh năm 1900 tại xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Ngày đó Vĩnh Bảo còn thuộc Hải Dương. Tốt nghiệp Cao Đẳng tiểu học, ông đi dạy học tư, bắt đầu viết văn từ 1936. Sau khi đậu Thành Chung ông mở trường dạy tư.
          Lúc đầu Trần Tiêu không có ý định viết văn nhưng rồi được khuyến khích của người anh là nhà văn Khái Hưng nên cũng bước vào nghề văn khi đã 36 tuổi. Chính vì thế, Trần Tiêu tham gia Tự lực văn đoàn muộn, sau những nhà văn, nhà thơ đầu tiên của nhóm như: Nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo, Thạch Lam, Tú Mỡ, Thế Lữ…
          Tự lực văn đoàn là một nhóm văn chương không thuần nhất. Trong khi đa số các nhà văn của nhóm theo khuynh hướng lãng mạn thì một số lại theo khuynh hướng hiện thực, trong đó có Trần Tiêu.
          Trần Tiêu chuyên viết về đề tài nông thôn. Các tác phẩm chính bao gồm: “Con trâu” – tiểu thuyết đăng báo “Ngày nay” từ số 140 ngày 10/12/1938, sau đó in thành sách do Nhà xuất bản “Đời nay’ ấn hành năm 1940; “Chồng con” (tiểu thuyết – 1941); “Năm hạn” – tập truyện ngắn (1942); “Sau luỹ tre”- tập truyện ngắn (1942). “Truyện quê” (đoản thiên tiểu thuyết, 1942) – Nhà xuất bản Lượm lúa vàng.
          Cách mạng tháng Tám thành công ông viết tiểu thuyết “Làng Cầm đổi mới” phản ánh sự đổi đời của làng Cổ Am. Bản thảo bị mất khi chạy tản cư .
          Về nông thôn những trang viết của Trần Tiêu chân thực và giàu cảm xúc. Tác giả không thờ ơ, đứng ngoài cuộc, cũng không can thiệp trực tiếp vào số phận nhân vật. Tác giả để cho câu chuyện tự nó phát triển, và các nhân vật hoạt động tự nhiên. Nhà văn Kim Lân trong sách “Nhà văn hiện đại” của Vũ Ngọc Phan cũng rất thích những trang viết của Trần Tiêu. Ông nhận xét: “Tác giả này khai thác những nét bình dị, chân thật của nông thôn, không thi vị hoá, cũng không nặng về trần tục. Tôi rất thích tác phẩm Con trâu của Trần Tiêu. Con trâu là đầu cơ nghiệp. Xoay quanh chuyện con trâu thực chất là chuyện con người”. Trần Tiêu viết về cuộc sống của làng quê trong làm ăn, lo toan, chân thực và không cường điệu. Nhịp sống chung của làng quê dần đi xuống và ngày càng khó khăn. Người nông dân cũng chỉ có một hướng giải thoát là ra sức chăm chỉ làm ăn dành dụm cho cuộc sống khấm khá dần lên với thái độ cam chịu và chờ mong. Làng quê ít xáo trộn. Những phong tục cho dù là tục lệ tốt cho nề nếp cha ông để lại hay hủ tục đều tồn tại trong khung của lũy tre làng. Một số nhà văn của Tự lực văn đoàn cũng viết về làng quê nhưng tác phẩm có phần xa lạ. Trần Tiêu am hiểu cuộc sống ở nông thôn. Cũng như Ngô Tất Tố, Tô Hoài, ông là nhà văn chuyên về phong tục và  những tri thức về làng xã giúp ích cho việc tìm hiểu bản sắc văn hóa dân tộc. Nhà văn Vũ Ngọc Phan cũng chỉ ra những hủ tục ở làng quê trong tác phẩm Trần Tiêu: “Những tục chạy chữa trong khi có bệnh nào cúng lễ, nào bốc mồ bốc mả, những thói mê tín trong khi có thiên tai (nào cúng thần, nào cầu đảo) mà rồi khổ sở vẫn hoàn khổ sở, chết chóc vẫn hoàn chết chóc thật là những thói tục bất di bất dịch của người dân quê Việt Nam mà Trần Tiêu đã tả rất đúng rất tỉ mỉ”.
          Cách mạng tháng Tám thành công, trong khi Khái Hưng, anh ruột ông hoạt động chính trị chống lại chính quyền cách mạng thì Trần Tiêu đi theo cách mạng, làm Uỷ viên Hội đồng nhân dân xã Cổ Am và tham gia kháng chiến một thời gian. Sau vì ốm nặng, Trần Tiêu trở về Hải Phòng chữa bệnh rồi dạy học tư  ở trường trung học Bạch Đằng. Ông mất ở Hà Nội (có tài liệu nói ở Hải Phòng) năm 1953.
          (PV. Thi, theo “Từ điển văn học”- Nxb. Khoa học xã hội, tập II, 1984; “Nhà văn hiện đại”/Vũ Ngọc Phan, Nxb. Vĩnh Thịnh, 1951)

Bài viết khác

Tác giả: Hải Phòng Học

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *